Monday, 25 September 2017
دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶
 

طليعه تجدد در شعر فارسى / مهدى يزدانى خرم


كتاب «طليعه تجدد در شعر فارسى» كريمي حكاك با اعم آثارى كه در اين باب نوشته شده اند تفاوتى روش شناختى دارد.
ادوارشناسى و توجه به دوره هاى مختلف شعرى در ايران در اين سال هاى اخير دستمايه محققان و سبك شناسان گوناگونى قرار گرفته است. در اين روند يك دوره مهم از تاريخ ادبيات ايران، يعنى سال هاى مشروطيت تا روزگار تفوق اصحاب نوگرا بر سنت گرايان اهميت دوچندانى يافته است. در اين پروسه زمانى ريشه هاى تجدد شكل گرفته و هنرمندان به عنوان اصلى ترين نمايندگان هر دوره اجتماعى، اين مفاهيم تجددخواهانه را در تفكر هنرى خود درك و سپس روايت و اجرا كرده اند. كتاب «طليعه تجدد در شعر فارسى» از جمله آثارى است كه به بحث و ريخت شناسى سير تطور شعر فارسى از سرآغاز تجددخواهى تا روزگار نيما مى پردازد. اين كتاب قابل تأمل را احمد كريمى حكاك مترجم و پژوهش گر مشهور ايرانى به زبان انگليسى نوشته است. ترجمه كتاب توسط دكتر مسعود جعفرى انجام شده و انتشارات مرواريد آن را به بازار فرستاده است.



شوراي گسترش زبان و ادب فارسی
www.Persian-Language.org


موضوع: نقد ادبي چاپ



طليعه تجدد در شعر فارسى


مهدى يزدانى خرم

برگرفته از: شرق 24 ارديبهشت 85




كتاب «طليعه تجدد در شعر فارسى» كريمي حكاك با اعم آثارى كه در اين باب نوشته شده اند تفاوتى روش شناختى دارد.
ادوارشناسى و توجه به دوره هاى مختلف شعرى در ايران در اين سال هاى اخير دستمايه محققان و سبك شناسان گوناگونى قرار گرفته است. در اين روند يك دوره مهم از تاريخ ادبيات ايران، يعنى سال هاى مشروطيت تا روزگار تفوق اصحاب نوگرا بر سنت گرايان اهميت دوچندانى يافته است. در اين پروسه زمانى ريشه هاى تجدد شكل گرفته و هنرمندان به عنوان اصلى ترين نمايندگان هر دوره اجتماعى، اين مفاهيم تجددخواهانه را در تفكر هنرى خود درك و سپس روايت و اجرا كرده اند. كتاب «طليعه تجدد در شعر فارسى» از جمله آثارى است كه به بحث و ريخت شناسى سير تطور شعر فارسى از سرآغاز تجددخواهى تا روزگار نيما مى پردازد. اين كتاب قابل تأمل را احمد كريمى حكاك مترجم و پژوهش گر مشهور ايرانى به زبان انگليسى نوشته است. ترجمه كتاب توسط دكتر مسعود جعفرى انجام شده و انتشارات مرواريد آن را به بازار فرستاده است.


كتاب «طليعه تجدد در شعر فارسى» با اعم آثارى كه در اين باب نوشته شده اند تفاوتى روش شناختى دارد. كريمى حكاك كتاب خود را براساس آراى دو تئوريسين بزرگ يعنى ميخائيل باختين و يورى لوتمان بنا كرده است. در اين تلاش بنابر نگاه باختينى «هر گفتار، گزاره يا گفته اى، حتى شخصى ترين صورت آن، پيشاپيش يك هم سخن يا طرف گفت وگو را فرض مى گيرد...» (به نقل از مقدمه، صفحه ۳۲) در واقع تكيه بر نگاه باختينى باعث شده تا رابطه هميشگى اجتماع و اثر هنرى به شكل پررنگ ترى مورد توجه قرار گيرد. بنابراين كريمى حكاك نگاه ها و مفاهيم موجود در شاعران دوره مورد بحث اش را با توجه به نشانه هاى ادبى آثارشان، در آن فضاى اجتماعى خاص گزارش كرده است. اما آراى يورى لوتمان بيشتر مدنظر مولف بوده است. كريمى حكاك با توجه به نظرات لوتمان در باب نشانه شناسى و نظام زبانى، تلاش كرده تا شعر را به عنوان يك نظام زبان شناختى كه در هر دوره اى منحصربه خود است بررسى كند. او مى گويد: «لوتمان معتقد است كه طبيعت و سرشت كارهايى كه براى توصيف نظام هاى پيچيده ارتباطى نظير شعر صورت مى گيرد، متمايل به آن است كه هنگام سامان دادن و ساده كردن پديده هاى مورد توصيف، چيزهايى را كه در درون اين نظام وجود دارند ولى به هر دليل توصيف نمى شوند به قلمرو نيستى بفرستند و ناديده بگيرند...» اين تلاش روشمند نگاه كريمى حكاك به اين دوره شعرى ايران را خاص و چارچوب مند كرده است.
او در مقدمه طولانى و خواندنى كتاب به تفصيل هدف خود در استفاده از نگره هاى باختينى و لوتمانى را شرح داده و سپس وارد دوره هاى مختلف تجدد در شعر فارسى مى شود. او در بررسى و نگاهش بدون اينكه قصه تاريخى بگويد، عناصر و عوامل تاثيرگذار هر دوره را بر نگاه ها و تلاش هاى سرآمدان و اصحاب شعرى آن دوره گزارش مى دهد. سرفصل هاى او براساس مفاهيمى تنظيم شده است كه در آن نظام فكرى تاريخى در شكل ادبى شان معيار قرار دارند. به طور مثال او در فصل اول كتاب كه «خطابه شورش و براندازى» نام دارد، مفهوم عصيان را با توجه به دوره اجتماعى متناقض مذكور و برخى نظريه پردازان تفكر تجددطلب روايت مى كند. او در كار خود نظام هاى زبانى اى كه براساس اين عصيان و شورش ساخته شده اند را وارد بحث كرده و با توجه به چگونگى اجراى مفاهيم در اين نظام هاى زبانى، سازمان نشانه شناسانه هر دوره را تفسير مى كند. اين حركت اصولى با توجه به زبان كتاب كه نرم و به دور از پيچيدگى هاى مغلق است باعث خواندنى شدن آن مى شود. شايد براى نخستين بار است كه يك دوره مهم شعرى و ادبى ايران با توسل به يك روش مشخص تئوريك مورد بررسى قرار مى گيرد و اين حركت كتاب را از آشفتگى و پراكنده گويى ها دور مى كند. تلاش كريمى حكاك بر دور شدن از اصل قرار دادن مولف و نوع زندگى اش در بررسى هاى ادبى مرسوم است. او مولف را در ميان يك فرآيند ناخودآگاه اجتماعى مورد توجه قرار مى دهد و مى كوشد تا نشانه هاى ادبى موجود در متن آنها را در گستره مفهوم تجدد روايت كند.
كتاب «طليعه تجدد در شعر فارسى» كتاب پراهميتى است، زيرا درك مخاطب اش از شعر دوران تجدد را به سوى افق ها و فضاهاى ديگر سوق مى دهد. رابطه ظريف ميان نظريه ادبى با مفاهيم تاريخى باعث شده تا كتاب از آثار آكادميك و هدفمند نقد ادبى ايران در سال ۱۳۸۴ باشد.
كتابشناسي:طليعه تجدد در شعر فارسى
دكتر احمد كريمى حكاك
ترجمه: دكتر مسعود جعفرى
انتشارات مرواريد
قيمت:۵۸۰۰تومان



X
24/02/1385